TDK’nın Tercihi Nasıl Değişti?

Hollanda’da konuşulan dile, TDK Yazım Kılavuzu’nun son yıllardaki baskılarında Hollandaca deniyor. Ancak TDK’nın 1983’ten önceki kılavuzlarında ve sözlüklerinde bu dilin adı “Felemenkçe” olarak geçer, “Hollandaca” değil.

1983 sonrasında, TDK’nın kurumsal yeniden yapılanmasıyla birlikte yayımlanan kılavuzlarda Hollandaca biçimi öne çıktı. Günümüzde Türkçede her iki kullanım da bulunur: resmî olarak TDK Güncel Sözlüğü “Hollandaca”yı benimserken, tarihî kaynaklarda ve Vikipedi gibi popüler ortamlarda “Felemenkçe” biçimi hâlâ yadırganmadan yer alır.

Osmanlılar Neden “Felemenkçe” Diyordu?

“Felemenkçe” adının kullanılmasının nedeni, Osmanlıların bugünkü Netherlands’ı tek bir ulus-devlet olarak değil, Flanders ve Aşağı Ülkeler olarak bilinen daha geniş bir bölge olarak tanımasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi ticaret ve denizcilik sayesinde tanıdığından, Anvers, Brugge, Gent ve Amsterdam gibi kentleri aynı dünyanın parçası olarak görüyordu. Bu yüzden “Felemenk tüccarı” ve “Felemenkçe” gibi ifadeler kullanıldı.

“Felemenk” Sözcüğü Nereden Geliyor?

Felemenk sözcüğü, büyük olasılıkla Flamanların kendi dillerinde kullandıkları “Flamingen” adının Türkçeleşmiş biçimidir. Osmanlılar, bu adı doğrudan Flamanlardan duyarak kendi telaffuz sistemlerine göre “Felemenk” hâline getirmişlerdir. Yani kelime yazılı kaynaklardan değil, doğrudan işitsel alımlamayla, denizcilik ve ticaret çevrelerinden Türkçeye girmiştir.

“Hollandaca” Nasıl Yaygınlaştı?

Daha sonraki dönemde “Hollanda” adı yaygınlaşınca, dil için de “Hollandaca” biçimi kullanılmaya başlandı. 1983 sonrasında TDK, uluslararası eğilimlere paralel biçimde bu yeni adı benimsedi. Ancak bu tercihlerden biri ötekini “yanlış” kılmaz: “Felemenkçe” tarihî ve kültürel bir adlandırmadır; “Hollandaca” ise modern ve resmî karşılıktır.

Kişisel Tercihim

Ben yine de Felemenkçe sözcüğünün unutulmaya bırakılmasından yanayım. Kişisel tercihim, Hollanda diline karşılık gelen Dutch/Nederlands sözcüklerini Türkçeye “Hollandaca” olarak çevirmektir.

Evren Madran

The Talebird